Nöbetçi Eczaneler
21 yüzyılın küresel güvenlik denkleminde en belirleyici aktörlerden biri olan ABD, son 25 yılda birçok coğrafyada askeri operasyonlara imza attı. Afganistan’dan Irak’a, Libya’dan Somali’ye, Yemen’den Venezuela’ya kadar uzanan geniş bir müdahale haritası ortaya çıktı.
Son olarak İran’a yönelik saldırı sonrası yeniden gündeme gelen tablo, Washington’un 2000’li yıllardan bu yana 10 farklı ülkeye doğrudan ya da dolaylı askeri operasyon düzenlediğini gösteriyor.
Başkanlık dönemleri incelendiğinde ise en fazla askeri müdahalenin Donald Trump döneminde gerçekleştiği görülüyor.
ABD 21. Yüzyılda Hangi Ülkelere Saldırı Düzenledi?
2001 sonrası dönemde ABD’nin doğrudan askeri operasyon ya da hava saldırısı gerçekleştirdiği ülkeler arasında şunlar yer alıyor:
- Afganistan
- Irak
- Pakistan
- Somali
- Yemen
- Libya
- Suriye
- İran
- Nijerya
- Venezuela
Bu ülkelerin büyük çoğunluğu Orta Doğu ve Afrika hattında bulunuyor. Müdahalelerin gerekçeleri ise “terörle mücadele”, “önleyici savunma”, “kitle imha silahları tehdidi” ve “bölgesel güvenlik” gibi başlıklar altında açıklandı.
Bush Dönemi: “Önleyici Vuruş” Doktrini Nasıl Başladı?
11 Eylül 2001 saldırıları sonrası dönemin ABD Başkanı George W. Bush, dış politikada “önleyici vuruş” doktrinini benimsedi.
Bu çerçevede:
- 2001’de Afganistan işgal edildi.
- 2003’te Irak’a “kitle imha silahları” gerekçesiyle müdahale edildi.
Afganistan operasyonu Taliban yönetimini devirmeyi hedeflerken, Irak savaşı Orta Doğu’nun siyasi dengesini kökten değiştirdi.
Bu dönemde Pakistan, Somali ve Yemen de terörle mücadele operasyonlarının kapsamına dahil edildi.
Pakistan: Drone Savaşlarının Merkezi Nasıl Oldu?
Afganistan savaşıyla bağlantılı olarak Pakistan’ın özellikle kuzeybatı bölgeleri ABD’nin insansız hava aracı saldırılarının hedefi haline geldi.
Drone operasyonları:
- Bush döneminde başladı.
- Obama döneminde yoğunlaştı.
- Trump döneminde devam etti.
Washington yönetimi bu saldırıları El Kaide ve Taliban bağlantılı unsurlara karşı yürütülen operasyonlar olarak savundu. Ancak sivil kayıplar ve egemenlik ihlali tartışmaları, bu müdahaleleri uluslararası hukuk açısından en tartışmalı başlıklardan biri yaptı.
Obama Dönemi: Libya ve Suriye Müdahaleleri
Barack Obama döneminde ABD, karadaki asker sayısını azaltıp hava gücüne ve teknolojik operasyonlara ağırlık verdi.
2011’de Libya’da NATO müdahalesine katılan ABD, Muammer Kaddafi rejiminin devrilmesinde kritik rol oynadı. Ancak Libya’daki güç boşluğu uzun yıllar sürecek iç savaşın kapısını araladı.
Aynı dönemde Suriye’de DEAŞ tehdidi gerekçesiyle hava operasyonları düzenlendi ve sahada yerel unsurlar desteklendi.
Obama döneminde özellikle:
- Pakistan
- Yemen
- Somali
coğrafyalarında drone saldırılarında ciddi artış yaşandı.
Yemen ve Somali: Düşük Yoğunluklu Ama Sürekli Operasyonlar
Yemen, ABD’nin hem El Kaide’nin Arap Yarımadası koluna hem de son dönemde bölgesel güvenlik krizlerine karşı operasyon yürüttüğü bir cephe oldu.
Obama döneminde yoğunlaşan hava saldırıları Trump döneminde sürdü, Biden döneminde ise Kızıldeniz’deki ticari gemilere yönelik saldırılar sonrası yeniden arttı.
Somali’de ise El Şebab’a karşı yürütülen operasyonlar Bush döneminde başladı, Obama döneminde arttı, Trump döneminde zirve yaptı.
Ancak bu ülkelerde kalıcı istikrar sağlanıp sağlanamadığı hâlâ tartışmalı.
Trump Dönemi: En Fazla Müdahale Bu Dönemde Mi Yapıldı?
Veriler, 21. yüzyılda en fazla askeri operasyonun Donald Trump döneminde gerçekleştiğini ortaya koyuyor.
Trump döneminde öne çıkan müdahaleler:
- 2020’de İranlı General Kasım Süleymani’nin Bağdat’ta düzenlenen drone saldırısıyla öldürülmesi
- Suriye’de hava operasyonları
- Somali ve Yemen’de artan saldırılar
- 2025’te Nijerya’da IŞİD bağlantılı hedeflere yönelik operasyon
- Venezuela’nın başkenti Caracas’a düzenlenen hava saldırıları
Trump yönetimi bu operasyonları genellikle “caydırıcılık” ve “önleyici savunma” gerekçesiyle savundu.
İran Müdahalesi: Gerilim Nasıl Tırmandı?
Trump döneminde 3 Ocak 2020’de İranlı General Kasım Süleymani’nin öldürülmesi ABD-İran ilişkilerini kritik bir eşiğe taşıdı.
Son dönemde nükleer müzakerelerin gölgesinde İran’a yönelik yeni saldırı, gerilimi yeniden yükseltti. Bu süreçte İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in hayatını kaybettiği ve yüzlerce kişinin öldüğü duyuruldu.
Bu gelişmeler, ABD’nin 21. yüzyıldaki müdahalelerinin yeniden sorgulanmasına neden oldu.
Nijerya ve Venezuela: Müdahale Alanı Afrika ve Latin Amerika’ya mı Kaydı?
ABD Afrika Komutanlığı’nın Nijerya’da IŞİD bağlantılı hedeflere saldırı düzenlediğini açıklaması, Washington’un Sahel hattındaki stratejisini gözler önüne serdi.
Venezuela dosyası ise doğrudan askeri işgalden ziyade uzun süre siyasi müdahale tartışmalarıyla gündemde kaldı. Ancak 2025’te Caracas’a düzenlenen hava saldırıları, Latin Amerika hattında yeni bir sayfa açtı.
ABD’nin Askeri Müdahaleleri Uluslararası Hukuk Açısından Ne Anlama Geliyor?
Washington yönetimi operasyonlarını genellikle şu gerekçelerle savundu:
- Terörle mücadele
- Caydırıcılık
- Önleyici savunma
- Deniz ticaretinin güvenliği
Ancak uluslararası hukuk, egemenlik ihlali ve sivil kayıplar konusundaki tartışmalar her müdahale sonrası yeniden gündeme geldi.
Özellikle drone savaşları, modern savaş doktrininde yeni bir dönemi temsil ederken etik ve hukuki tartışmaları da beraberinde getirdi.
- Yüzyılda ABD’nin Saldırı Karnesi Ne Söylüyor?
2001’den bu yana ABD’nin askeri müdahale haritası incelendiğinde, Orta Doğu merkezli başlayan operasyonların Afrika ve Latin Amerika’ya doğru genişlediği görülüyor.
Bush döneminde başlayan “küresel terörle savaş” stratejisi, Obama döneminde teknolojikleşti, Trump döneminde sertleşti ve Biden döneminde belirli bölgelerde sürdürüldü.
Sonuç olarak ABD, 21. yüzyılda 10 farklı ülkede askeri operasyon düzenleyerek küresel güvenlik mimarisinin en tartışmalı aktörü olmaya devam ediyor.